Czy czytelnik może czytać ten sam tekst dwa razy?
To pytanie przypadkowe, zadawane wielokrotnie od początków ery postmodernistycznej. Jednak myśl, która się za tym kryje, jest tak stara, jak filozof poprzedzający Sokratesa, który pytał, czy można przejść dwa razy tą samą drogą. Pytanie dzisiaj, podobnie jak poprzednio, brzmi: tak i nie.
Jest to ważne pytanie dla czytelników Biblii, ponieważ daje nam klucz do odpowiedzi na inne powiązane pytania. Jakie znaczenie mają te pisma biblijne? Jakie dokładnie znaczenie to niesie?
منذ عهد التنوير في القرن الثامن عشر اتّجه الناس نحو أحد قطبين في ما يتعلّق بقراءة الكتاب. فمن جهة نجد “الحرفيين” أي الذين يقرأون الكتاب المقدّس وكأنه بالدرجة الأولى كتاب تاريخ يقدّم لنا سلسلة من الحقائق والأحداث حول كل ما جرى منذ خلق العالم (في ستة أيام بالقياس الحالي للزمن) إلى المجيء الثاني (بصوت البوق من السماء التي هي فوق جغرافياً). في الجهة الأخرى هناك علماء يتبنون مقاربة تاريخية نقدية لا تثق كثيراً بدقة النصوص الكتابية التاريخية لكنها تركّز في الأغلب على محتوى النص وخلاصته والظروف التي أدت إلى كتابته ودوره ضمن الجماعة المؤمنة.
Chociaż te dwa podejścia wydają się być całkowicie odmienne, pod jednym kluczowym względem są identyczne. Obydwaj zakładają, że jedynym możliwym znaczeniem w tekście jest znaczenie literackie. Zwykle definiuje się to jako znaczenie zamierzone przez pisarza ewangelickiego: znaczenie, które rozumiał i próbował przekazać. Zatem interpretacja biblijna powinna koncentrować się na tym, co faktycznie mówi tekst. Z tej perspektywy literackie znaczenie tekstu zamienia się w historyczne znaczenie w rzeczywistości: albo to, co faktycznie się wydarzyło (w oczach literata), albo to, co tekst twierdzi, że się wydarzyło (co ujawnia krytyka historyczna).
في أي حال، لقد كانت معرفة لاهوتيي العصور المسيحية الأولى أفضل من أن تحصر العمل التفسيري في أي من هذين الطرفين. على سبيل المثال، أوريجنس في القرن الثالث، رداً على مقاربة أدبية أو تاريخية محضة، تساءل ببلاغة: “أي إنسان عاقل سوف يصدّق أن الأيام الأول والثاني والثالث والمساء والصباح وُجدَت من دون الشمس والقمر والنجوم… والملكوت؟ ومَن على هذا القدر من السذاجة حتى يؤمن بأن الله زرع جنة إلى شرق عدن، على طريقة الفلاحين؟”
هذا ليس تشكيكاً. إنه يؤكّد أن القصص الكتابية تحمل في أغلب الأحيان أكثر من معنى، وأن المعنى الأصلي نادراً ما يكون ذاك الذي يشار إليه بالمعنى “الأدبي” أو “التاريخي”.
وهكذا يتابع أوريجنس: “عندما يُقال أن الله مشى في الفردوس في رطوبة النهار وأن آدم اختبأ خلف شجرة، لا أظن أن أحداً سوف يشكّ بأن هذه تعابير تصويرية تشير إلى بعض الأسرار من خلال شبه في التاريخ وليس من خلال حدث فعلي”.[1]
Jednakże Orygenes i cała tradycja patrystyczna postrzegali wydarzenia historyczne, fakty, postacie i symboliczne obrazy zawarte w tej księdze jako fakty, w tym narodziny Jezusa z dziewicy, jego cuda i zmartwychwstanie. Interpretatorzy tej księgi we wczesnych epokach chrześcijańskich rozumieli praktycznie wszystkie dowody składające się na Credo Nicejskie w sposób literacki i historyczny. Co więcej, poza swoim literackim znaczeniem, stwierdzenia te wskazują na bardziej wzniosłe i duchowe znaczenie, to znaczy na mistyczną realizację. Stwierdzeń tych nie można rozumieć jako zwykłych stwierdzeń na temat tego, co wydarzyło się w historii, ale raczej jako obrazy tego, co może przeniknąć do naszego życia osobistego i życia przyszłego.
وعلى ذلك، غالباً ما ميّز آباء الكنيسة بين عدّة معانٍ للكتاب. مثال جيد هو كيفية قراءة بعضهم لتقليد الخروج. في هذه الرواية عن تحرير إسرائيل من العبودية في مصر وجدوا على الأقل أربعة مستويات من المعاني: 1) المعنى “الأدبي \ التاريخي” الذي يتحدّث عن الإسرائيليين خارجين من مصر إلى أرض الميعاد، 2) “المجازي” الذي يرى صور العهد القديم (مثلاً موسى ويشوع، المنّ والصخرة في البرية) كرموز أو نماذج اكتملت في المسيح وأسرار الكنيسة، 3) “الأخلاقي” الذي يرى في رحلة إسرائيل صورة لتحوّل النفس من الخطيئة والموت إلى النعمة و”الجِدَّة في الحياة” (روما 4:6)، و4) “السري” (الأناغوجي: “anagogical” أي الذي يقود إلى أعلى) الذي يتحدّث عن رحلة المؤمن نحو المجد الأبدي.
To prowadzi nas z powrotem do naszego pierwszego pytania: czy czytelnik może przeczytać dwa razy to samo znaczenie? Z jednej strony odpowiedź brzmi: tak. Tekst (jako narracja pisana) sam w sobie jest obiektywną rzeczywistością. Powstało ono w pewnym momencie w przeszłości i stało się dla nas prawem w sposób ustalony i niezmienny. Chociaż niektóre tłumaczenia mogą się różnić, tekst oryginalny (hebrajski lub grecki) pozostaje ten sam. To, co przeczytaliśmy raz, czytamy ponownie za każdym razem, gdy bierzemy do ręki Biblię. Słowa się nie zmieniają.
في أي حال، يمكن لمعنى هذه الكلمات أن يتغيّر وهو يتغيّر بحسب ظروفنا الحاضرة والشخصية وبحسب الرسالة التي نبحث عنها، بإرشاد الروح، في الشهادة الكتابية. هذا سوف يحدد، في ذلك الوقت، الكلمات التي سوف تؤثّر فينا، وبالتالي ما سوف يحمله النص إلينا. إذا قرأنا المزمور 22\23 مثلاً، سوف نتلاقى بالمسيح الراعي الصالح الذي يقود إلى مياه الراحة ويعيد نفوسنا إلى حضوره ونعمته وسلامه. إذا ما قرأناه في أوقات القلق الشديد أو قبل عملية كبيرة، فقد يكون انتباهنا مشدوداً إلى صرخة صاحب المزامير المطمئنة “حتى ولو مشيت في وادي ظل الموت، فإنك أنت معي”! المزمور لم يتغيّر بل بالتأكيد طريقة قراءتنا هي التي تغيّرت.
وهكذا أيضاً، طريقة مقاربتنا لروايات آلام المسيح سوف تحدد ما إذا كنّا نرى في الصليب حجم ألم يسوع الجسدي والعاطفي، أو صورة لتضحيته الخلاصية، أو دعوة إلى الكفاح والثبات مخلصين له من خلال القانون النسكي وأعمال المحبة، أو وعداً بأن “بالصليب أتى الفرح لكل العالم”، فرحاً سوف يكون لنا عندما يستقبلنا الرب القائم في مجد ملكه.
Czy możemy przeczytać ten sam tekst biblijny dwa lub więcej razy? Tak, o ile Jezus i Jego Słowo są tacy sami dzisiaj, wczoraj i na wieki. Jednak nie, o ile tekst jest rzeczywistością życiową, która nieustannie się zmienia, ponieważ jest obciążona obecnością Ducha Świętego i Jego inspirującą mocą. Duch przepisuje scenariusz w każdym momencie naszego życia i na każdym etapie drogi cierpienia, która prowadzi nas przez codzienne doświadczenia ku pełni życia, które ma nadejść.
To przepisanie sprawia, że Biblia jest żywym słowem niosącym w sobie zarówno prawdę, jak i życie, a nie tylko zapisem historycznym czy dokumentem do rozszyfrowania i przeanalizowania.
Napisał: Ojciec John Brake
Przetłumaczone na język arabski przez ojca Antoine'a Melki
Cytat z magazynu Ortodoksyjne Dziedzictwo
[1] On First Principles (wyd. G. W. Butterworth, NY: Harper & Row, 1966), s. 10-10. 288.

