Krucjaty
1098-1204
Nie do nas należy badanie kościelnych zabytków artystycznych krzyżowców w tej ogólnej historii ani opisywanie wszystkich kościołów krzyżowców, które istnieją do dziś (data napisania autora) w niektórych diecezjach Antiochii, ponieważ ich opisanie wymaga specjalnego przygotowania artystycznego, w którym nie jesteśmy biegli. Chcemy tylko wspomnieć o najważniejszych istniejących kościołach krzyżowców i szczegółowo wyróżnić klasztor Balamand, biorąc pod uwagę miejsce, jakie zajmuje w sercu każdego antiocheńskiego prawosławia.
وأهم الكنائس الصليبية التي لا تزال قائمة حتى يومنا هذا في أبرشيات أنطاكية كاتدرائية طرطوس وكاتدرائية جبيل وكاتدرائية بيروت. وبدأ الصليبيون بإنشاء كاتدرائيتهم في طرطوس بعد السنة 1123 فأقاموها فوق مزار السيدة والدة الإله الذي فاخرت به طرطوس منذ أوائل المسيحية وادعت أنه أول كنيسة أُنشئت باسم السيدة. وأنشأوا في جبيل في السنة 1115 كنيسة باسم يوحنا المعمدان. ولا يزال نصفها الشرقي الشمالي قائماً حتى يومنا. أما نصفها الغربي فإنه انهدم فأعيد بناءه في العصور الحديثة. وبابها الشمالي حديث العهد أما الجنوبي فإنه من أثار القرن الثاني عشر. وقبة المعمودية صليبية أيضاً وتعود في الأرجح إلى حوالي السنة 1200. وأمر بودوان ملك أورشليم ببناء كنيسة كبيرة في بيروت على طراز الكنائس اللاتينية. فبدأ إنشاؤها في السنة 1113 وانتهى في السنة 1150. وشيدت على اسم القديس يوحنا المعمدان على شكل مصلب ذي ثلاثة أسواق. “لوما قَدَّرَ الله بنزع بيروت من يد الإفرنج استقرت كنيستهم جامعاً. وكانت تعرف عندهم بكنيسة مار يوحنا. وكان بها صور فطلاها المسلمون بالطين وبقي الطين إلى أيام الجد فبيّضه وأزال آثار تلك الصور. وكان المسلمون يجتمعون لصلاة الجمعة فلم يكلموا في بعض الأوقات أربعين شخصاً” (تاريخ بيروت لصالح ابن يحيى، ص 58. والجد المشار إليه هو جد صالح في أواخر القرن الرابع عشر).
والإشارة في هذا كله إلى الجامع العمري الكبير. وقد بقي عند بابه الشرقي بقرب المدخل كوة مكتوب فيها باليونانية: “إن صوت الرب على لامياه”.
Trzydziestego maja 1157 roku mnisi św. Bernarda, zwani Kestarkami, podjęli się budowy klasztoru na wzgórzu z widokiem na morze, pomiędzy Anfeh i Qalamoun. Nazwali go na cześć czystej dziewicy, Lady Belmont, Abbatia Belimontis. Jest to łacińskie słowo pochodzące od dwóch słów oznaczających piękną górę. Został on zbudowany najwidoczniej w tym samym roku, w którym krzyżowcy zdobyli Cezareę Filipową (Baniasz), czyli w roku 1169. Biskupi Rzymu otoczyli klasztorem swoją opiekę, wydając w jego imieniu szereg oficjalnych tyranów, m.in. tyranem Grzegorza IX w roku 1238, tyranem Innocentego IV w roku 1250 i tyranem Orubana IV w roku 1262. Z zapisów tych wynika, że klasztor Balamand był największym klasztorem frankońskim w Emirat Trypolisu, a w połowie XIII wieku podlegał biskupstwu Bejrutu. Wśród jego pierwszych prezydentów był Piotr Niemiec. Istnieją odniesienia do brata Szczepana i brata Szymona z Trypolisu. Łacińscy mnisi opuścili go w 1289 roku i być może dokonali jego rzezi.
Wielki archeolog i znawca sztuki krzyżowców Camille Enler uważa, że konstrukcję klasztoru krzyżowców wzniesiono najprawdopodobniej w oparciu o starsze bizantyjskie starożytności, i wskazuje na to dwoma dowodami: pierwszym jest układ kościoła oraz obecność bizantyjskiego kapitelu kolumnowego w budynku, a drugim jest odejście mnichów Bernardów od tego, co było dla nich zwyczajowe i wzniesienie ich budynku na wysokości dwustu metrów nad poziomem morza. Kościół Matki Bożej z Balamand jest skierowany na północny wschód i obejmuje dużą absydę, jeden rynek i jeden ołtarz. Zadowalanie się jednym ołtarzem jest odejściem od tradycji tych męskich mnichów.
Należy zauważyć, że oparcie się uczonego Anlara na narracji ojca Melecjusza i jego stwierdzeniu, że klasztor został ponownie założony czterysta lat temu, było słabe. Nasz przyjaciel (czyli przyjaciel doktora Asada Rustoma), nieżyjący już Jurji Yeni, widział w klasztorze w Balamand starą książeczkę z wieloma wierszami wskazującymi, że klasztor został ponownie otwarty w roku 7111 Adama, co jest równoznaczne z rok 1603 n.e. Stąd najprawdopodobniej urzędy Al-Manar podały, że klasztor pozostawał w ruinie aż do roku 1603 i że Joachim, syn księdza Girgisa, metropolity Trypolisu, go odbudował. Należy również zauważyć, że bezwartościowe jest stwierdzenie patriarchy Al-Duwaihy, jakoby słowo Balamand pochodzi od imienia księcia Boemonda, właściciela Trypolisu, który w 1287 roku ustanowił ten klasztor jako swój park. Boemund ten spędził ostatnie lat swego panowania przebywał w Trypolisie i nie mógł go opuścić z powodu prześladowań ze strony Qalawuna. Boemond zmarł skurczony w Trypolisie 19 października 1287 roku.
Należy tutaj zauważyć, że niektóre inskrypcje, kapitele jońskie i korynckie oraz większość marmuru znajdującego się na terenie kościoła św. Jerzego zostały podarowane przez szejków rodziny Zakharia z Hamat około 1840 roku i przewiezione drogą morską do Balamand z pozostałości starego kościoła, który wciąż pozostał we wsi Hanoush, niedaleko Hamat i na wybrzeżu morskim.
Być może ruiny te są pozostałością bizantyjskiego miasta Kochar. Nazwę Kochar nadal nadano małej cieśninie prowadzącej do wioski Hanoush.
Obejrzyj wywiad z księdzem Ishaqiem Barakatem, w którym opowiada o klasztorze w Balamand